To potrafi zaniepokoić. Obserwuję, że u niektórych moich klientów, to potrafi wręcz wywołać panikę, a standardem jest konsternacja i pytanie: „Co się z nim dzieje?”
A jednak rysunki dzieci o tematyce śmierci, przemocy czy wojny są nie tylko powszechne, ale też wielowarstwowe w znaczeniu.
Dla wielu dorosłych budzą lęk, bo poruszają trudne tematy, które my – dorośli – często spychamy na margines.
Dla dzieci, to często naturalna forma ekspresji: oswajania emocji, porządkowania przeżyć, wyrażania tego, co niewypowiedziane.
Czasem, to echo doświadczeń, czasem wrażliwość na to, co dzieje się wokół. A czasem głębokie czucie tego, co wydarzyło się wcześniej — w rodzinie, w systemie, w świecie.
Psychologia zna wiele takich przypadków i interpretuje je różnie – w zależności od przyjętego podejścia.
W tym artykule pokażę Ci:
– co może kryć się za taką ekspresją artystyczną dzieci,
– jak ją rozumieć,
– i co może wtedy zrobić opiekun, który nie chce tłumić, ale wspierać.
🔍 Co mówi psychologia rozwojowa?
🧠 1. Normalny etap rozwoju poznawczego i emocjonalnego
- W wieku 4–6 lat dzieci zaczynają rozumieć pojęcie śmierci, ale jeszcze nie ostateczność i nieodwracalność.
- Dzieci często próbują oswoić temat, rysując śmierć, wojny, trumny, duszki, zabijanie, krzyże itd.
- Temat śmierci bywa fascynujący – niekoniecznie lękowy. Rysunek to bezpieczny kanał eksploracji tego, czego nie rozumieją logicznie.
🎭 2. Kanał ekspresji emocji i napięć
- W rysunkach może znaleźć się to, czego dziecko nie umie jeszcze nazwać słowami: agresja, lęk, trauma, złość, samotność.
- „Zabijanie” może być symboliczne – np. chęć wyeliminowania czegoś trudnego (np. “żołnierze” zabijający lęk lub chaos).
- W psychoterapii dziecięcej rysunki są traktowane jako język dziecka.
🌀 Co mówią podejścia systemowe, psychologi głębi i transgeneracyjne?
🌳 1. Podejście systemowe / Hellingerowskie
- Dzieci mogą „ciągnąć” tematy z rodu – wypartych zmarłych, żołnierzy, win, traumy wojennej.
- Dziecko może widzieć coś, co zostało wykluczone, zapomniane, przemilczane.
- Rysowanie wojny czy zabijania może być próbą zobaczenia tego, co niewidoczne, przywrócenia miejsca w systemie.
🧬 2. Psychologia jungowska
- Dziecięce rysunki często wyrażają obrazy archetypowe – wojownik, śmierć, walka, bohater, ciemność, odkupienie.
- Praca z rysunkiem może pokazać proces indywiduacji – np. zabicie starego bohatera, wejście w nowy etap.
- Jung pisał o dzieciach, które miały widzenia, sny, obrazy, których nie da się zredukować tylko do doświadczeń codziennych.
⚠️ Błędy dorosłych
Rodzice często reagują lękiem:
“Nie rysuj takich rzeczy, to złe”,
“Po co ty się zajmujesz śmiercią?”,
“To chore, narysuj coś ładnego.”
Co to powoduje?
- Dziecko uczy się, że jego świat wewnętrzny jest zły, dziwny, nienormalny.
- Zamyka się w sobie lub zaczyna ukrywać rysunki.
- Może czuć wstyd za to co czuje i widzi.
- Zamyka się, albo przenosi ekspresję w inne- często mniej bezpieczne formy.
A chcę podkreślić, że to się nie rozpłynie
To się kumuluje.
To prędzej, czy później wróci – ze zdwojoną siłą, w innej postaci…..
✅ Jak wspierać dziecko?
- Zamiast oceniać: pytaj.
- „Widzę, że to żołnierz. Co on robi?”
- „Co się wydarzyło na tym obrazku?”
- „A co czuł ten człowiek, gdy umierał?”
- Potraktuj rysunek jako opowieść, nie jako diagnozę.
- Zostaw przestrzeń na inne kolory, nie każ zmieniać tematu.
- Jeśli motyw się powtarza – warto, by dziecko miało kontakt z terapeutą dziecięcym, ale nie z lęku, tylko jako towarzysza wyrażania wewnętrznego świata.
🔚 Podsumowując:
Rysunki z tematami śmierci to nie „zło” – to symboliczna ekspresja dziecka, które widzi więcej niż dorośli chcą przyjąć.
Dzieci nie mają jeszcze dostępu do abstrakcyjnego języka emocji. Rysunek to ich kanał regulacji i zrozumienia siebie.
👉 Kiedy ten kanał się zamyka, emocje nie znikają — one zostają w ciele, napięciu, snach, zachowaniu.
Pozdrawiam serdecznie
KKD.
Zapraszam też do przeczytania mojego tekstu o tym, że Twoje dziecko nie jest tylko Twoje https://karolinadaniec.pl/twoje-dziecko/
📌 Uwaga:
Treści zawarte w tym poście mają charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią porady medycznej ani psychologicznej diagnozy. Każde dziecko jest inne – jeśli niepokoi Cię zachowanie Twojego dziecka, skonsultuj się z lekarzem, psychologiem lub terapeutą dziecięcym.
